1. Nghệ sĩ thu mua sự chú ý ở mạng xã hội

Susan Boyle – cái tên được nhắc đến nhiều nhất trên các mạng xã hội trong năm nay – cuối cùng đã sở hữu album đầu tay bán chạy nhất (tính riêng tuần đầu tiên) trong lịch sử tại Anh và thành công vang dội tại Mỹ. Đó chỉ là một trong những giấc mơ ngọt ngào nhất mà các nghệ sĩ có thể mơ tới khi sử dụng các ứng dụng mới nhất của web 2.0. âm nhạc thời 2.0 là cuộc chơi của 3 “đại gia”: người sử dụng – nhà sản xuất/nghệ sĩ/hãng đĩa – nhà cung cấp “mặt bằng”. Nếu khi mới ra đời, các ứng dụng của Web 2.0 chủ yếu nhắm đến đối tượng đầu tiên vì nó đề cao tính liên kết, chia sẻ cộng đồng, ai cũng có thể tham gia, kiến tạo nội dung. Thì dần dà, nó trở thành công cụ cho đối tượng thứ hai để “thu mua” sự chú ý (đối tượng thứ 3 thì trong bất kỳ trường hợp nào cũng vẫn có lời!!!). Attention economy – ăn thua ở đây là ngôi sao nào được chú ý, bàn luận nhiều hơn.

Mạng xã hội như MySpace Music, Zing... (từ khóa năm nay phải là Facebook và Twitter) - ứng dụng phổ biến nhất của Web 2.0 - có ý nghĩa như một nhà văn hóa ảo, nơi tụ tập đông đảo người hâm mộ nhất và nếu nghệ sĩ muốn thành công, muốn gặp gỡ họ thì không thể không xuất hiện ở đây. Ở Việt Nam, tôi vẫn còn nhớ là vào khoảng đầu năm nay, khi blogger đang chao đảo bởi Yahoo!360 thì chỉ có một số ít xoay sang sử dụng Facebook; mà chủ yếu chắc là vì thấy nó có giao diện hiện đại, in-trend!

Ai ngờ, đến thời điểm này thì người người đã facebooking, ca sĩ, ban nhạc, người mẫu, diễn viên... bỏ blog để chạy sang Facebook lập group-nhóm người hâm mộ/quan tâm. Nhưng bạn đừng nghĩ rằng group chỉ là để thông báo sản phẩm mới! Ví dụ bạn thử đăng ký làm fan của Alicia Keys trên FB mà xem. Trong suốt thời điểm cô ấy ra album, fan có thể vào trang này để nghe thử và bình luận, đối thoại. Không chỉ thế bạn còn có thể tham gia vào quá trình sản xuất: quyết định bài hát, nghe thử, hay quyết luôn giá tiền CD như Radiohead đã làm – đó là cảm giác đặc quyền mà thần tượng + web 2.0 muốn mang lại cho bạn.

Các phương tiện truyền thông truyền thống như radio, TV hay báo in giờ cũng phải chạy theo thông tin từ mạng xã hội. Tại AMA 2009, Jennifer Lopez bất ngờ ngã oạch trên sàn diễn. Nếu không tồn tại cái gọi là YouTube thì chắc cô ấy cũng không bở hơi tai tốn sóng nhà đài mà đi thanh minh. Cũng như vậy, chỉ cần một dòng status ngắn ngủi: “Michael Jackson có thực bị nhồi máu cơ tim?”, 2,4 triệu người đang “follow” Twitter của nam diễn viên Ashton Kutcher có thể bùng nổ và thả con virus này lan nhanh như đại dịch trên mạng.

Một tiếng sau, status của Ashton rao “Tờ LA Times đã khẳng định đó là sự thật” thì trên Facebook hàng triệu người đã cùng tụ lại để cầu nguyện cho ông vua nhạc pop. Những điều mà trước đây cần cả tuần, cả tháng, cả năm thì nay biến thành hiện thực chỉ sau vài phút... Trong thời đại 2.0, tin tức sẽ tìm đến bạn, chứ không phải ngược lại. Trước đây, bạn phải đi tìm một bài hát đang nổi thì nay, nó sẽ tự gõ cửa Facebook hay Twitter của bạn, sớm hay muộn tùy vai trò của bạn: nhà báo, phê bình, fan hay anti-fan. Vì mục tiêu tối thượng của các nghệ sĩ khi xuất hiện trên mạng xã hội vẫn là trở nên phổ biến và để người khác bàn tán về họ. Liệu sản phẩm của họ có được ai bàn ra tán vào hay không, liều lượng thế nào sẽ tỉ lệ với xác suất kiếm ra tiền từ tên tuổi của họ!

Các nghệ sĩ tìm đến web 2.0 như blog, hay các trang mạng xã hội còn vì giá “thu mua sự chú ý” ở đây rẻ hơn nhiều so với trên truyền hình hay báo chí. Nếu giới trẻ lấy blog làm nguồn thông tin chính thì rõ là cần đầu tư vào blogger ngôi sao hơn là vào nhà báo ngôi sao! Blogger được trả tiền chỉ để viết về các ngôi sao và sản phẩm đâu là chuyện mới. Bởi đôi khi có trả tiền cho họ thì nghệ sĩ mới mong bán thêm được đĩa, hay ít nhất cũng có thêm người biết tới mình! Quay lại với ví dụ về MJ ở trên, nếu bạn để ý trên Facebook, bên cạnh các nội dung do fan tự upload có liên quan tới MJ, còn có một lời đề nghị nho nhỏ bên cạnh, hãy click vào đường link xyz để sở hữu hit Thriller của MJ... Đó chỉ là một trong vô vàn những mánh kinh doanh nhạc trong thời 2.0.

Ngoài ra, do áp lực tài chính, mô hình hãng đĩa truyền thống cũng đang dần được giảm nhẹ. Thay vì quản lý sở hữu nghệ sĩ, hãng đĩa chỉ có nhiệm vụ marketing, booking, networking và các hoạt động PR khác trên mạng.

2. Nhà cung cấp dùng hàng ... phạm pháp!

Mặt trái rõ ràng nhất của mạng xã hội là việc sử dụng các sản phẩm mà ngó lơ chuyện tác quyền. Có thể nói, ngành công nghiệp âm nhạc đã tương đối chậm chân so với YouTube và Google (đã mua lại YouTube.com trong năm nay với giá 1,65 tỉ đôla, vì đến gần đây họ mới bắt đầu đi kiện YouTube một cách quyết liệt về vấn đề vi phạm bản quyền. Nếu bạn vào trang YouTube thời gian này thì sẽ thấy nhiều clip không xem được vì IP không đúng vùng cho phép (thường là trong nước Mỹ, hoặc châu âu), hoặc các clip link từ Facebook cũng bị từ chối vì vi phạm bản quyền.

Với các hãng đĩa thì mục đích cuối cùng vẫn phải là lợi nhuận. Nên rất nhiều ông lớn của ngành công nghiệp âm nhạc và giải trí thế giới như Warner Brothers, Universal Music Group, Sony BMG Music Entertainment và CBS đã đồng loạt cùng nhau đâm đơn kiện khiến YouTube phải thoái lui cho đến khi mọi việc được ngã ngũ. Có thể trong thời gian tới YouTube sẽ phải chia chác lợi nhuận từ quảng cáo với các hãng này. Ví dụ gần đây là trong clip được xem nhiều thứ nhì năm nay trên YouTube có tên “Jill and Kevin’s Big Day” khi cô dâu chú rể cùng mọi người bước vào nhà thờ, ca khúc Forever của Chris Brown đã được sử dụng. Hãng Jive yêu cầu YouTube đặt quảng cáo cho người xem link tới Amazon hay iTunes để mua ca khúc này. Cách làm này xem ra cực kỳ hiệu quả vì hit này sau đó bán đắt như tôm tươi. Tuy nhiên, không phải lúc nào các hãng lớn cũng có thể chạy theo từng tình huống nhỏ lẻ như thế.

Từ năm 2000 tới 2008, lượng CD tiêu thụ trên toàn thế giới đã giảm 45% và với những hợp đồng đôi bên cùng có lợi như trên, YouTube có thể mang lại cho ngành công nghiệp âm nhạc khoản đền bù xấp xỉ 300 triệu đôla. Tại Anh, YouTube đã phải ký một hợp đồng trả tiền cho nghệ sĩ theo mô hình pay-per-view. Universal Music và YouTube cũng vừa cùng khai trương một website mới có tên Vevo, trong đó Universal vẫn có thể quản lý nội dung, chỉ sử dụng YouTube làm cổng để link người sử dụng tới website này. Về phía mình, tương lai YouTube cũng sẽ tách hoàn toàn các nội dung tự chế (amateur made clips) và nội dung có bản quyền (có thu phí) một cách rõ ràng!

Trong thời đại 2.0, tin tức sẽ tìm đến bạn, chứ không phải ngược lại. Trước đây, bạn phải đi tìm một bài hát đang nổi thì nay, nó sẽ tự gõ cửa Facebook hay Twitter của bạn, sớm hay muộn tùy vai trò của bạn: nhà báo, phê bình, fan hay anti-fan.

Danh Quý

Lưu bài viết |Bản in |Gửi bạn bè |Lưu yêu thích |PDF | Phản hồi (0) Chia sẻ