Đối diện cô đơn

Một ngày kia chúng ta tập trung lại, ngồi bên nhau để xem bộ phim What Time is it There?(2001) của Thái Minh Lượng. Phim hết, chúng ta lặng lẽ ra về. Có một điều gì đó lan tỏa thấm thía trong mỗi người, nhưng không dễ gì chia sẻ bằng lời. Một khoảnh khắc, một giây phút nào đó trong đời của mỗi người, đã trải qua, hoặc dự cảm sẽ đến, được phản chiếu trong phim. Có nên gọi thành tên trạng thái cảm xúc rất người đó là nỗi cô đơn được chăng?

 
Không âm nhạc, mở và kết phim chỉ là vài giọt nhạc thánh thót như những giọt thời gian rồi lụi đi, không chuyển động máy, ít đối thoại, mọi cái đều được phơi bày một cách trần trụi, không chau chuốt, không xếp đặt, không kỹ xảo. Vai trò điểm nhìn chủ quan của đạo diễn mất hút, chỉ còn nhân vật trực diện với nỗi cô đơn của chính mình. Ai có thể nói hộ tâm trạng của họ ngoài chính họ.
 
Một chàng trai sau cái chết của người cha bỗng nhiên sợ bóng tối. Anh bán chiếc đồng hồ đã dùng cho một cô gái đi du lịch rồi đem lòng thương nhớ cô. Biết cô gái đang ở Paris và biết giờ bên đó chậm hơn Đài Loan 7 tiếng đồng hồ, hàng ngày anh dựa vào thời gian của chiếc đồng hồ bán cho cô gái, quay ngược đồng hồ dần dần… dần dần… Trong khi đó ở một không gian khác, cô gái cô đơn giữa Paris xa lạ, lạc lõng bởi ngôn ngữ giao tiếp của cô chỉ là tiếng Anh. Rồi một bà mẹ (của chàng trai) tin rằng vong hồn người chồng mới chết vẫn còn tồn tại ở cõi dương, đang tìm mọi cách giao tiếp dù phải bịt tất cả nguồn ánh sáng trong nhà.
 
Chàng trai, cô gái, bà mẹ là ba đỉnh của một tam giác cô đơn. Họ chối bỏ hành vi độc thoại với chính mình, khước từ nhu cầu hồi tưởng hay giấc mơ đến một thế giới khác, những gì mà ít ra họ cũng được sẻ chia, an ủi phần nào. Họ tồn tại đi về, đứng im bất động, sinh hoạt đời thường giữa đám đông hay với chính người thân trong căn nhà của mình, tất cả đều lặng lẽ, câm nín, tạo nên một bầu khí quyển không thể chia sẻ, thiếu vắng sự giao tiếp trong phim. Chủ nghĩa tối giản của phong cách Thái Minh Lượng đã khiến giai điệu cô đơn của phim không rơi vào giãi bày lê thê.

Dường như đạo diễn muốn làm “lạnh” không gian phim của mình nhưng lại tạo nên một vi lượng cảm xúc rất hiện sinh truyền đến người xem. Nỗi cô đơn được cô đặc lại, lắng sâu trong tiềm thức, hay nó làm thức dậy từ chính tiềm thức trong mỗi chúng ta... như giọt nước mắt rơi lặng lẽ trong giấc ngủ của chàng trai, phải tinh tế lắm mới nhận ra giọt cô đơn đó. Khuôn mặt của cô gái trong khuôn hình cận cảnh cuối phim thật ám ảnh, khi cô ngồi bất động trên chiếc ghế bên hồ nước công viên một buổi sáng lạnh giá. Thật khó mà diễn tả thành lời, chỉ biết rằng đó là khuôn mặt mang hình hài của nỗi cô đơn.
 
Một thế giới khác bên trong thế giới ta đang sống

Để khắc họa hình khối của đơn độc, Thái Minh Lượng sử dụng những cảnh quay rất dài với góc máy cố định. Có lẽ nhiều khán giả sẽ khó chịu với phong cách cực đoan này. Nhưng nhờ thế, đạo diễn đã tạo nên tiết tấu chậm rãi lặng lẽ, cảm giác như thời gian chết. Cũng từ đó, những khuôn hình ấn tượng được thể hiện: đặt trạng thái bất động của nhân vật trong sự chuyển động của các sự vật khác.

Chàng trai đứng lặng trên cầu giữa dòng người qua lại tấp nập, cô gái đứng bất động giữa nhà ga để xe điện ngầm ào ào chạy qua, bà mẹ đứng bất động trước cửa hàng đồ ăn khi đôi tay của chủ nhà hàng thoăn thoắt chặt thịt... Phim không thiếu sự chuyển động sinh động của dòng chảy cuộc sống, những âm thanh ào ạt của đời thường như tiếng bước chân lên xuống cầu thang, tiếng xào nấu trong bếp, tiếng ồn của phố xá… cũng được đặc tả.

Vậy mà những con người kia vẫn như bị lạc loài giữa cuộc đời. Sử dụng nghệ thuật lấy động gợi tĩnh, có những khuôn hình cận viễn trong phim gây nên cho người xem sự xúc động chân thực: căn nhà đầy ánh sáng liêu trai, sự chuyển động nhịp nhàng của con cá trong bể nước, chàng trai ngồi câm lặng trong quán bên cạnh guồng xe nước quay liên tục, cô gái ngủ bên ghế và chiếc va ly chuyển động dưới nước, một con chim bồ câu chầm chậm đi qua... Cái động của sự vật bên ngoài đã nói hộ rất tinh tế cái động của tâm cảm con người.
 
Những con người cô đơn trong thời gian, cô đơn trong không gian, cô đơn giữa đám đông con người, cô đơn giữa cõi âm và dương. Họ bị cô đơn chứ không phải được cô đơn. Và với một nỗi cô đơn không chủ động đó, họ đều khao khát tìm kiếm mối giao lưu để thoả mãn "cơn đói" của riêng mình. Vậy thì khi cô đơn, chúng ta thường làm gì?
 
Octavio Paz, một trí thức văn chương lớn của thế giới khi bàn về Cái cô đơn đã viết: "Cô đơn là đặc trưng cuối cùng của thân phận con người. Con người là sinh vật duy nhất cảm thấy mình đơn côi và cũng là sinh vật duy nhất biết tìm đến người khác".
 
Khi nỗi cô đơn đã lên đến đỉnh điểm như một cơn đói, con người trong thế giới What Time is ít There? đã có những hành động điên rồ, vượt qua ranh giới của cái bình thường. Với cách dựng song song, ba hành động của ba nhân vật đã được phơi bày trực diện: chàng trai làm tình như một con thú với cô gái điếm trong xe hơi, cô gái cô đơn giữa không gian xa lạ khao khát tìm kiếm hơi ấm tình người đã không kiềm chế được những nụ hôn đồng tính, bà mẹ cô đơn giữa hai thế giới âm dương tự thoả mãn lạc thú làm tình với chính mình. Nó làm người xem bàng hoàng, bị sốc. Nhưng bỏ qua hiện tượng, hãy đi vào bản chất của hành vi, dư vị xót xa sẽ là điểm tựa để ta bao dung.
 
Khó nắm bắt, nhưng có thật

Nói thêm gì nữa về What Time is it There thì cũng đều là cảm nhận và cảm giác khó nắm bắt, không thể lý giải hết. Những gì về phong cách và chủ đề tư tưởng của bộ phim này đều có thể gặp lại trong bất cứ một bộ phim nào khác của Thái Minh Lượng, một đạo diễn đam mê và dám đi đến tận cùng phong cách phim cảm giác và chiêm nghiệm.

Đạo diễn Thái Minh Lượng

 
Trong hầu hết những phim của Thái Minh Lượng như Vive L^’amour, The Hole, The River, Goodbye Dragon Inn, The Way ward Cloud, I Don’t Want to Sleep Alone… ông đều theo đuổi chủ đề về nỗi cô đơn của con người trong môi trường đô thị hiện đại lạnh lùng và nhu cầu tìm kiếm tình yêu cũng như mục đích tồn tại của con người hiện đại. Một chủ đề rất nhân văn nhưng dễ sa vào cũ kỹ, mêlo.

Nhưng Thái Minh Lượng đã tạo cho mình một không gian điện ảnh riêng với nhiều thể nghiệm sáng tạo cá nhân trong thủ pháp làm phim và những chiêm nghiệm giàu chất hiện sinh trong tư tưởng chủ đề. Những bộ phim của Thái Minh Lượng đem lại những xúc cảm và trải nghiệm mới mẻ cho người xem, những người dường như ngày càng chai lì trong môi trường công nghiệp hay hậu công nghiệp hiện đại.

            Đan Phượng
 
 
 
 
 
 

Lưu bài viết |Bản in |Gửi bạn bè |Lưu yêu thích |PDF | Phản hồi (0) Chia sẻ