Bán chạy là… bất lợi

Năm 2000, nhóm N’Sync tung ra album No string attach. Các fan gọi nhau í ới trên mạng cũng như trên các báo, vận động mỗi fan mua vài đĩa để sản phẩm âm nhạc này lập được kỷ lục. Kết quả đĩa bán được tới 2,4 triệu bản ngay tuần đầu phát hành, một con số mà nhiều nhóm nhạc cả sự nghiệp cũng khó lòng đạt được. Cho đến cuối năm 2000, đĩa bán được 9,9 triệu bản, trở thành đĩa bán chạy nhất năm 2000. Đợt mới đây, dịp tổng kết thập niên đầu tiên của thế kỷ 21, đĩa này cũng xếp nhất trong danh sách best seller.

Nhưng với một số nhóm nhạc thuộc các dòng “cá tính”, bán đĩa chạy lại bất lợi. Thậm chí, đối với fan, đích thị đó là dấu hiệu của… sự phản bội!

Indie rock là dòng nhạc khá thịnh hành trong những năm vừa qua, các nhóm nhạc tự do theo đuổi khuynh hướng âm nhạc mà mình thích, không bị các hãng đĩa lớn gò ép theo khuôn mẫu thương mại. Đổi lại, họ phải tự lực cánh sinh mọi tình huống, hầu hết đều là thử thách ngặt nghèo: tự bỏ tiền ghi âm, tự phát hành và tự tìm cách quảng bá. Dù cho các nhóm nhạc indie khao khát thành công đến mức nào đi nữa, họ vẫn phải chấp nhận thành công ở mức độ vừa vừa thôi. Indie mà xếp đầu Top Billboard thì có vẻ... không ổn.

Với các “fan gộc”, đặc tính của một số dòng nhạc như indie hay black metal phải là “underground”. Một khi các dòng nhạc này được quá nhiều người biết đến, fan cảm thấy đâm ra… mất mát và mất chất. Sự yêu thích, một phần muốn chia sẻ, một phần muốn giữ làm của riêng để khác biệt với số đông. Vẫn đĩa nhạc đó, nếu không thành công, chỉ bán được với số lượng ít sẽ dễ dàng được các fan cực đoan tôn sùng, nhưng “lỡ” bán chạy quá thì chắc chắn bị các fan phản đối. Lý do thường được fan “bới” ra ngay là tính chất thương mại, việc pha lẫn chất pop để thu hút số đông…

Tờ New York Times đã dùng từ " khủng hoảng đặc tính "
để mô tả về thành công mới của Arcade Fire, với đĩa The Suburbs

Nhiều vẫn là ngon

Tờ New York Times đã dùng từ “khủng hoảng bản sắc” để mô tả về thành công mới đây của Arcade Fire, với đĩa The Suburbs. Hai album cũ của Arcade Fire là 2 đĩa mà người sành nhạc đều rất mê và đánh giá cao: Funeral (năm 2005) và Neon Bible (năm 2008). Arcade Fire xây dựng được không gian âm nhạc thoáng đãng, dù họ sử dụng rất nhiều nhạc cụ độc đáo trong hòa âm. Hai đĩa nhạc này có mặt trong hầu hết các top bầu chọn đĩa hay nhất trong năm của giới phê bình. Lần này, album mới của Arcade Fire cũng nhận được sự đánh giá rất tích cực từ giới phê bình, thêm vào đó là 2 show diễn bán sạch vé ở Madison Square Garden đã giúp album trở thành tôm tươi trên kệ. Nhưng thật ra thành công của album The Suburbs lần này còn có sự đóng góp rất lớn từ nhạc kỹ thuật số mà cụ thể là trang Amazon. Thoạt tiên, đây là trang bán hàng “cầm nắm được” trên mạng, trả tiền qua thẻ và sau đó hàng được gửi đường bưu điện đến nhà, địa chỉ này có khá nhiều đĩa phổ thông với giá tương đối. Amazon đã mở rộng kinh doanh sang lĩnh vực nhạc số từ năm 2007, bán file nhạc MP3 và cạnh tranh quyết liệt với iTunes của Apple.




Doanh số cao của The Suburbs chính bởi nó nhận được chính sách khuyến mãi của Amazon trong đợt này. Đĩa được bán với 3,99 đôla mỗi lượt download trọn album trong khi iTunes và các trang bán nhạc khác đều bán với giá 9,99 đôla. Nhờ đó, The Suburbs đã hất văng đĩa Recovery của Eminem ra khỏi vị trí hạng nhất, bán hơn đĩa nhạc của rapper “hàng hiệu” kia khoảng 4.000 bản. Không ai công bố rằng, lượng đĩa bán ra của Arcade Fire có bao nhiêu phần trăm đến từ Amazon nhưng việc giảm giá này chắc chắc đóng góp lớn khi 156.000 bản album The Suburbs bán ra có đến 62% là từ tải nhạc số, gấp đôi tỷ lệ nhạc số mà album Neon Bible, đĩa nhạc trước của Arcade bán được trong tuần đầu phát hành, năm 2007.

Đây là lần đầu tiên Arcade Fire lên hạng nhất và cũng là lần đầu tiên, Merge, hãng đĩa mà họ ký hợp đồng có được vị trí đầu bảng. Cả Merge và Arcade Fire đều gắn liền với dòng indie nên lọt vào top là chuyện ngoài mong đợi, huống hồ ở hạng quán quân. Tin tức về album Arcade Fire lên đầu top lan rộng trên Internet, thông qua Twitter. Spoon, một nhóm khác cũng thuộc hãng Merge đã tweet dòng tin cổ động tinh thần đồng đội: “Hãy để đĩa nhạc cho thấy Merge là hãng đĩa (có đĩa xếp) hạng nhất ở Mỹ!”

Arcade Fire không phải là nhóm đầu tiên có được thuận lợi từ Amazon. Vì số lượng album bán ra được đếm theo từng bản chứ không phải theo số tiền thu được nên hồi tháng 1/2010, album Contra của Vampire Weekend được bán với giá 3,99 và album lên thẳng hạng 1. Tuần kế tiếp, số lượng Contra bán ra giảm 65% và rớt xuống hạng 6.

Giảm giá trị âm nhạc?

Chính sách kích cầu của Amazon thường được nghệ sĩ và hãng đĩa vui vẻ, cảm kích chấp nhận. Nhưng cũng có một số giới chức lo ngại rằng, giá hạ quyết liệt vậy sẽ làm giảm giá trị của âm nhạc.

Hợp đồng của Merge với Amazon là bí mật và cả hai phía đều không bình luận gì về việc giảm giá để kích thích sức mua, nên một quan chức ở hãng đĩa khác nhận định, khi Amazon lựa một album nào đó để quảng bá, họ chấp nhận lỗ khi trả giá sỉ cho hãng đĩa khoảng 7 đôla/album và bán cho fan chỉ khoảng 3 - 4 đôla. Khoản lỗ này được xem như khoản đầu tư xây dựng thương hiệu, nâng tầm của Amazon trong lĩnh vực bán nhạc số. Theo một báo cáo gần đây của NPD Group, một công ty nghiên cứu thị trường, thị phần của iTunes trong vòng một năm qua không thay đổi, khoảng 70% thị trường nhạc số trong khi Amazon đã tăng từ 8 lên 12%.

Nhận xét về thành công của Arcade Fire và hợp đồng với Amazon, Laura Balance, đồng sáng lập hãng Merge, đã khoan khoái phát biểu rằng: “Hãng chúng tôi đã đẩy mạnh mọi cơ hội tiếp thị để tiếp cận fan mới”. Tất nhiên, lời phát biểu này cũng chọc giận các fan indie, nên Laura phải thật nhẹ nhàng ve vuốt, nói thêm những lời động viên với các cửa hàng băng đĩa đứng tại các góc đường, vốn là kênh phân phối quen thuộc của dòng indie: “Kênh bán lẻ cũng rất thành công với đĩa nhạc này. Họ đã có đóng góp rất quan trọng trong việc đưa đĩa của Arcade Fire lên hạng nhất. Nếu không có họ thì ngôi sao Eninem vẫn cứ bất bại”.

Sự kiện hai show diễn ở Madison Square, việc Amazon tích cực giảm giá cùng việc các account Twitter và Facebook được lập ra để dành riêng cho quảng bá đĩa The suburbs khiến nhiều fan indie chán nản cho rằng Arcade Fire cũng không khác gì với các nghệ sĩ dòng chủ lưu được quảng cáo rầm rộ.

Tuy nhiên, các phẩm chất “indie” của Arcade Fire không hề mất. Bằng chứng là họ vẫn sở hữu những sản phẩm của họ, từ bài hát cho tới phần ghi âm. Các ban nhạc khác thường đánh đổi các quyền lợi về sở hữu trí tuệ của mình cho hãng đĩa để nhận được sự hỗ trợ về tài chính càng nhiều càng tốt. Hơn nữa, Arcade Fire cũng không bán các ca khúc của mình để làm nhạc quảng cáo, điều mà các nhóm nhạc lớn nhỏ dòng chủ lưu thường khao khát, vì vừa có tiền, vừa có được sự lan tỏa.

Tuy vậy, sau một tuần lật đổ thì mọi chuyện đâu lại vào đấy, Recovery của Eminem đã trở lại ngôi đầu bảng. Nhưng cuộc phiêu lưu lên đỉnh của một tên tuổi indie như Arcade Fire vẫn còn được bàn tán nhiều, ít nhất là ở khía cạnh sức mạnh khuynh đảo mới của thị trường nhạc số. Đến đây, thì người Việt giật mình về thị trường nhạc số ở Việt Nam. Tình hình cũng không khác các thị trường âm nhạc lớn của thế giới bao nhiêu. Nhưng, phải cần đến một Lá thư nhạc trẻ khác.

Trí Quyền