Tất nhiên, phải có sức mạnh thế nào trên cả hai nơi: rạp phim và giải thưởng, mới làm lay chuyển cái định kiến ít khi sai ấy. âm nhạc cũng không ngoại lệ.

Nhà phê bình muốn gì?

Trong hết thảy loại hình nghệ thuật, “thương mại” hiểu theo cách nôm na vẫn là những xuất phẩm bán chạy, ăn khách, sốt vé… Còn “nghệ thuật” là những gì mà các nhà phê bình chú trọng trước khi xem và sau khi xem xong, họ sẽ đặt hết sức nặng ngòi bút vào đấy để khen hoặc chê.
Thử dò lại danh sách những đĩa nhạc của thời gian gần đây, mới thấy lựa chọn của các nhà phê bình trên tạp chí và độc giả có sự khác biệt như thế nào.

Theo lựa chọn của các nhà phê bình Billboard, hay nhất năm vừa qua là đĩa The Blueprint 3 của Jay-Z. Tay rapper này sở hữu đủ những thứ làm người khác phải phát sốt lên vì ghen tỵ: giàu có, quyền lực, có cô vợ Beyonce xinh đẹp toàn tài và giờ còn được giới phê bình chấm điểm cao. Làm đĩa này, Jay-Z có vẻ đang trong trạng thái chiến đấu cao, tấn công các “kẻ thù” trước đây như Damon Dash và Jim Jones, kèm cặp các gương mặt đang và sắp nổi như Drake và Kid Cudi.

Và nhất là cùng hợp tác với những tên tuổi sáng giá nhất hiện nay như Kanye West, Rihanna, Alicia Keys. Bên cạnh công việc biểu diễn, Jay-Z vốn là nhà sản xuất cực kỳ tỉnh táo. Nhờ thế, anh biết rõ thị trường muốn gì. Còn các nhà phê bình “muốn gì?” thì hơi bí hiểm. Chỉ có cách thuyết phục họ bằng cốt lõi của nghệ thuật thứ thiệt: Sự dồn nén và tâm trạng chân thật. Và Jay-Z đã làm được điều đó.

Các đĩa nhạc kế tiếp như It’s Blitz của Yeah Yeah Yeahs, Merriweather Post Pavilion của Animal Collective, Wolfgang Amadeus Phoenix của Phoenix, Middle Cyclone của Neko Case… đều khác rất xa với lựa chọn của độc giả Billboard và cũng khá lạ lẫm với gu nghe nhạc của người nghe phổ thông trên thế giới nói chung và gu nhạc của người Việt nói riêng. Tôi không lạm bàn ở đây về thẩm định của các nhà phê bình.

Nhưng rõ ràng, càng về sau này, các đĩa nhạc mà các nhà phê bình lựa chọn chỉ được người làm nghề quan tâm. Họ xem đây như nguồn tham khảo, cập nhật các khuynh hướng mới lạ, biết đến các thử nghiệm mang tính đúc kết. Còn con đường mà số đông người làm nhạc lựa chọn, vẫn là hướng đến đại chúng. Làm sao có đông người nghe, tác phẩm lọt vào các top bán chạy càng nhiều càng tốt. Bản chất của nền công nghiệp âm nhạc không thể đòi hỏi khác.

Cũng xin kể thêm một chi tiết tạm cho là thú vị: hạng 10 trong danh sách các nhà phê bình Billboard bầu chọn, có tên đĩa là Troubadour của K’Naan, ca sĩ gốc Somali vừa đến Việt Nam và có màn diễn khá “lạ tai lạ mắt” với ngôi sao pop Hồ Ngọc Hà.

Có không siêu phẩm?

Đĩa nhạc hay nhất của năm 2009, theo độc giả Billboard là The Fame của Lady Gaga. Đây là một lựa chọn không có gì phải thắc mắc, ngoài việc đĩa này phát hành từ hồi năm 2008! Có lẽ đã có nhiều độc giả cộng hưởng đĩa này với album The Fame Monster năm 2009 và các “siêu phẩm” như Bad Romance, Speechless, Telephone... Lady Gaga có được tiếng tăm nổi nhất năm qua, chính nhờ các thành công trên gộp lại thành một.

The Fame của Lady Gaga.

Đĩa nhạc hay thứ nhì, theo độc giả, cũng không có gì ngạc nhiên là This is it của Michael Jackson. Giống như tranh bán chạy hơn sau khi họa sĩ qua đời, thiên hạ ùn ùn đi mua các album Michael Jackson sau khi thiên tài này mất hồi tháng 6.

 Sau khi anh qua đời, trong Top 75 những ca khúc nhạc số được tải nhiều nhất, có 21 bản nhạc của Michael Jackson và 4 bản nhạc của Jackson 5. Có lẽ chỉ với rất hiếm hoi tên tuổi cỡ The Beatles hay Michael Jackson mới gắn với các sản phẩm âm nhạc được gọi là “siêu phẩm” – Vừa mê hoặc công chúng, vừa khiến cách nhà phê bình cau có phải gật đầu. Những tên tuổi sau này, dù được tung hô các danh xưng sáng choang, vẫn còn rất xa mới chạm đến tầm mức ấy.

Các đĩa nhạc còn lại trong danh sách ưa chuộng của người nghe vừa nêu trên đều từ những cái tên quen thuộc mà bất kỳ ai cũng đọc và nghe thấy hằng ngày trên các phương tiện truyền thông: Circus của Britney Spears, For Your Entertainment của Adam Lambert, Fearless của Taylor Swift, Sasha Fierce của Beyonce, 21st Century Breakdown của Green Day, Rated R của Rihanna… Chất lượng âm nhạc của các đĩa này chắc chắn không có gì phàn nàn. Nhưng, nếu được các nhà phê bình cất lời đánh giá tốt, nghệ sĩ hẳn vững tâm hơn!

Ở bên kia bờ Đại Tây Dương, tạp chí âm nhạc uy tín NME chọn đĩa Primary Colours của nhóm The Horrors là đĩa nhạc hay nhất của năm trong khi người đọc bầu chọn To Lose My Life của nhóm White Lies hạng nhất. Độc giả và nhà phê bình của tạp chí này xích gần nhau hơn. Có thể tìm được nhiều đĩa nhạc trùng nhau ở 2 danh sách này như đĩa của The Horrors xếp hạng 2 do độc giả bầu chọn.

Tạp chí âm nhạc uy tín NME chọn đĩa Primary Colours của nhóm The Horrors là đĩa nhạc hay nhất của năm

Đĩa của Yeah Yeah Yeahs hạng 3 nghệ thuật và hạng 6 thương mại. Đĩa của Fever Ray hạng 7 thương mại và hạng 9 nghệ thuật. Là dân mê nhạc, hẳn bạn đâu chú ý nhiều đến tiêu chí “nhạc nghệ thuật” hay “nhạc thương mại”. Nhưng nghe rồi, thấy đĩa mình yêu thích lọt được cả vào hai lựa chọn, chắc chắn bạn sẽ gật gù: Thế mới phải!

Nếu cần phải “nói có sách, mách có chứng”, cứ giở sổ sách ra xem thì đĩa nhạc bán chạy nhất thời gian qua là Fearless của Taylor Swift. Theo thống kê của Nielsen Soundscan, album này đã xếp đầu top Billboard 11 tuần lễ. Kế đó là I am... Sasha Fierce của Beyonce. Tiếp nữa là một cái tên ít được nhắc đến nhưng vẫn đều đặn, vững chắc trong bảng xếp hạng: nhóm nhạc Canada Nickelback và đĩa Dark Horse.

Sau đó là đĩa nhạc phim Twilight với vài cái tên ăn khách như Linkin Park, Paramore, Muse… trong đó có một bài do ma cà rồng đẹp trai Robert Pattinson hát. Khá lạ, các album này đều được phát hành từ cuối năm 2008 nhưng được tính vào năm 2009. Đến vị trí thứ 5 là một đĩa nhạc phim Hannah Montana: The Movie. Các tên tuổi xếp tiếp theo là Britney Spears với Circus, Kanye West với 808S & Heartbreak, Lady Gaga với The Fame, Eminem với Relapse, The Black Eyed Peas với The E.N.D.

Trí Quyền

Lưu bài viết |Bản in |Gửi bạn bè |Lưu yêu thích |PDF | Phản hồi (0) Chia sẻ